Αρθρό από την Στήλη ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟΝ του 28ου φύλλου της εβδομαδιαίας εφημερίδος «ΗΡΑΚΛΕΙΟΝ» της 17 Φεβρουαρίου 1894
Αἱ Ἀπόκρεῳ
Αἱ Ἀπόκρεῳ λέγονται ὑπὸ τῶν Ευρωπαίων Καρναβάλια. Η λέξις συνήθως θεωρείται σύνθετός ἐκ τοῦ Carne vale (=κρέας ὑγίαινε ), ἀλλά τινες τὴν θέλουσιν κατά παραφθοράν ἐκ τοῦ Carne levamen= ἐκ τοῦ κρέατος ἀπαλλαγή.
Τα Καρναβάλια ἀρχίζουσι συνήθως ἐν τῇ Δ. Εὐρώπη ἀπὸ τῆς ἑορτῆς τῶν Ἐπιφανίων (6 Ἰανουαρίου). Ἐν Βενετίᾳ ἄρχονται ἀπὸ τῆς ἑορτῆς τοῦ Αγ. Στεφάνου (26 Δεκεμβρίου), ἐν Ἰσπανίᾳ ἀπὸ τῆς ἑορτῆς τοῦ Ἁγίου Σεβαστιανοῦ (20 Ἰανουαρίου), ἐν Βελγίῳ δέ, Γαλλία, Αυστρία και Δυτ. Γερμανία τὰ Καρναβάλια ἄγονται κυρίως τὴν τελευταίαν πρὸ τῆς τεσσαρακοστῆς ἑβδομάδα.
Τὰ Καρναβάλια ἀνεφάνησαν τὸ πρῶτον ἐν Ἰταλίᾳ, εἶνε δ' οὐδὲν ἄλλο ἥ ἡ Ρωμαϊκὴ ἑορτὴ Saturnalia ἐκχριστιανισθεῖσα. Ἐν Βενετία πανηγυρίζονται λαμπρῶς τὰ μεγάλα λεγόμενα Καρναβάλια μὲ μεταμφιέσεις, θηριομαχίας καὶ πυροτεχνήματα, ἐν Ρώμῃ δὲ μὲ πομπάς μεγαλοπρεπεῖς καὶ ἱπποδρομίας, καθ᾿ ἂς βάλλουσι τοὺς παρελαύνοντας δι' ἀνθιῶν καὶ κομφέτων. Ἐν Παρισίοις περιάγουσιν ἐν μεγάλῃ πομπῇ καὶ ἐν συνοδεία πολλῶν μετημφιεσμένων βοῦν πηγών (Boeufgras) έχοντα τα κέρατα κεχρυσωμένα καὶ κεκοσμημένον διὰ ποικιλόχρωμων ταινιών, τὸν ὁποῖον κατόπιν ὁδηγοῦσιν εἰς τὸ σφαγεῖον. Ἐν Γερμανία ἑωρτάζοντο ἄλλοτε ἐπίσης λαμπρῶς τὰ Καρναβάλια μὲ βωμολοχίας καὶ μεταμφιεσμούς, ἀλλ' ἡ αναμόρφωσις τῆς ἐκκλησίας καὶ ὁ τριακονταετής πόλεμος κατέπνιξαν ὁλοτελῶς τὰς εὐθύμους ταύτας ἑορτάς, μόλις δὲ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ παρόντος αἰῶνος εἰσήχθησαν αὖθις αὗται ὑπὸ τῶν Γάλλων εἰς τὰς παρὰ τὸν Ρῆνον ἰδίως χώρας.
Ἑορταὶ ὁμοιάζουσαι μὲ τὰς παρ᾽ ἡμῖν. Απόκρεως ἢ τὰ Καρναβάλια τῶν Ευρωπαίων ἦσαν τὰ Κρόνια, τῶν Ἑλλήνων καὶ τὰ Saturnalia τῶν Ρωμαίων. Τὰ Κρόνια ἤγοντο κατὰ τὸν μήνα Ἐκατομβαιῶνα (ἀντιστοιχοῦντα ἐν μέρει πρὸς τὸν Ἰούλιον καὶ ἐν μέρει πρὸς τὸν Αὔγουστον), τὰ δὲ Σατουρνάλια ἤρχοντο ἀπὸ τῆς 17 Δεκεμβρίου.
Διαρκουσῶν τῶν ἑορτῶν τούτων οἱ ἄνθρωποι παρήτουν πᾶσαν ἐργασίαν καὶ παραδίδοντο εἰς πολλάς καὶ ποικίλας διασκεδάσεις. Παρὰ τοῖς Ρωμαίοις ἐπεκράτει συνήθεια νὰ ἐστιῶσι μετά πολλῶν περιποιήσεων οἱ δεσπόται τοὺς δούλους εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῆς βασιλείας τοῦ Κρόνου δὲν ὑπῆρχε διάκρισις κοινωνικών τάξεων.
Προσωπεῖα.
Ἐν τῷ μεταγενεστέρῳ Λατινισμῷ ὑπάρχει λέξις masca=μάγισσα, ἐξ ἧς κατά τινας ἔγεινε τὸ Γαλλ. masque, τὸ Γερμ. Maske καὶ τὸ Ιταλ. maschera. Πρβλ. το Αραβ. maeclarah=σκῶμμα, ἀντικείμενον γέλωτες. Ὑπὸ τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων ἐλέγετε ἡ masque πρόσωπον καὶ προσωπεῖον, ὑπὸ δὲ τῶν Ρωμαίων persona. Πρόλ. Μορμώ, μορμολύκειον καὶ τὸ Λατ. Larva.
Ἡ χρῆσις τῶν προσωπείων εἶνε πανάρχαιες, ὡς δ' ἀπέδειξαν μελέται ἀνθρωπολογικαὶ καὶ ἐθνολογικαὶ, .κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους γενόμεναι, ἡ ἐπινόησις αὐτῶν ὀφείλεται εἰς θρησκευτικὰς δοξασίας ἤ μᾶλλον εἷς δεισιδαιμονίας τῶν ἀρχαιοτάτων ἀνθρώπων. Οὗτοι δηλ. ἐπίστευον, ὅτι ἡ παρουσία τερατωδῶν καὶ ἐκπληκτικῶν προσωπείων συντελεῖ εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν κακοποιῶν πνευμάτων καὶ δαιμόνων, εἰς οὒς ἀπέδιδον πάσας τὰς συμβαινούσας τοῖς ἀνθρώποις δυστυχίας.
Ἡ δοξασία αὕτη σώζεται ἀκόμη καὶ σήμερον παρὰ πολλοῖς λαοῖς ἀγρίοις κατοικοῦσιν ἐν ταῖς νήσοις τοῦ Εἰρηνικοῦ Ὠκεανοῦ. Ἐν Νέα Βρεττανίᾳ π.χ., Νέα Ιρλανδίᾳ καὶ Νέῳ Ἀννοβέρω ὁσάκις ἐνσκήψῃ ἐπιδημική τις νόσος ή συμβῆ θεομηνία νέα τις, ἀφορία κ.τ.τ., περιέρχεται τὴν χώραν συνοδεία προσωπιδοφόρων ἐν χοροῖς καὶ ἀλαλαγμοῖς πρὸς πτόησιν καὶ ἀποδίωξιν τοῦ κακοποιοῦ δαίμονές, τοῦ θεωρουμένου αἰτίου τῆς ἐπελθούσης συμφορᾶς. Ἐν Κίνα, χώρᾳ έκπαλαι πεπολιτισμένη, ὑπῆρχε συνήθεια νὰ διοργανίζωνται κατὰ τὴν παραμονήν τοῦ νέου ἔτους πομπαί προσωπιδοφόρων πρὸς ἐκδίωξιν τοῦ δαίμονες της ευφλογίας, ὅστις κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν του ἔτους ἐξέλεγε κατὰ τὰς δοξασίας τῶν τὰ διὰ τὸ νέον ἔτος θύματα του. Παραπλήσιας τελεταί ἀπαντῶσι καὶ παρὰ τοῖς ἰθαγενέσι τῆς Β. Αμερικής, τῆς Αὐστραλίας καὶ τῆς Ἀφρικῆς, φαίνεται δ' ὅτι καὶ ἐν Εὐρώπῃ ἦσαν ἐν τῇ ἀρχαιότητι αὗται συνήθεις τῆς αὐτῆς καὶ ἐνταῦθα ἐπικρατούσης δεισιδαιμονίας.
Ἐν ταῖς μυθολογουμένοις περὶ τῆς κεφαλῆς τῆς Μεδούσης διακρίνονται ἴχνη τῆς δοξασίας, ἣν εἶχεν οἱ παλαιοὶ ἄνθρωποι περὶ τῆς ἐνεργείας τῶν προσωπείων. Η κεφαλὴ τῆς Μεδούσης οὐδὲν ἄλλο ἦτο ἢ φοβερὸν προσωπεῖον, τὸ ὁποῖον ἀπελίθωνε πάντα προσβλέποντα αυτό.
Παρομοίαν ἐνέργειαν ἀπέδιδον καὶ εἰς τὰ προσωπεῖα, τὰ ὁποῖα ἔθετον εἰς τὰ πρόσωπα τῶν νεκρῶν πολλοὶ λαοὶ τὸ πάλαι. Προσωπεῖα χρυσᾶ ἀνευρέθησαν ἐντὸς τάφων ἐν πολλαῖς χώραις π. χ. ἐν Μυκήναις, ἐν Κέρτς (Κριμαίας), ἐν Κουγιουντζίκ (παρὰ τὴν ἀρχαίαν Νινευί), ἦσαν δ᾿ ἐν χρήσει τοιαῦτα καὶ ἐν Αἰγύπτῳ. Ἐν Περοῦ ἀνευρέθησαν ἀργυρά καὶ ξύλινα νεκρικά προσωπεία, ἐν Καρχηδόνι πήλινα τοιαῦτα πολύχρωμα καὶ ἐν Μεξικῷ χάλκινα καὶ ξύλινα. Οἱ κάτοικοι τῶν ᾿Αλεουτῶν νήσων (κειμένων παρὰ τὴν ᾿Αλάσκαν τῆς Β. Αμερικής), διηγοῦντο, ὅτι ἐφοδιάζουσι τοὺς νεκροὺς αὐτῶν μὲ προσωπεῖα, ἵνα μὴ βλάπτωσιν αὐτοὺς εἰ συναντῶντες αὐτοῖς δαίμονες.
Ἐξ ἄλλου τὰ προσωπεῖα ἐχρησίμευον καὶ εἰς τοὺς ζώντας κατά τῶν νεκρῶν, οἵτινες κατὰ τὰς δοξασίας λαῶν τινων ἐπανήρχοντο ὡς φάσματα εἰς τὰς παλαιάς των κατοικίας καὶ ἠνώχλουν τοὺς ζῶντας.
Εἰς τοιαύτην τινὰ θρησκευτικὴν δοξασίαν δύναται ἴσως ν' ἀναχθῇ καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς χρήσεως προσωπείων ἐν τῷ Ἕλλην. θεάτρῳ. Οἱ θιασώτες τοῦ Διονύσου κατ' ἀρχὰς ἔχριον τὰ πρόσωπα των μὲ τρυγίαν καὶ ἐκάλυπτον αὐτὰ μὲ φύλλα, βραδύτερον δέ, τοῦ δράματος βελτιωθέντες, περιβάλλοντο προσωπεῖα εὐρύχωρα, καλύπτοντα ὅλην τὴν κεφαλήν, κατασκευαζόμενα δὲ ἐξ ὀθόνης, ἐκ δερμάτων και σπανίως ἐκ ξύλων.
Τὰ προσωπεία ταύτα ἦσαν τραγικά, κωμικά, σατυρικά, καὶ ορχηστικά, διέφερον δ' ἀλλήλων κατά τε τὸ σχῆμα καὶ τὴν μορφήν.
Οὐ μόνον δὲ προσωπεῖα ἐφόρουν οἱ Ἕλληνες ὑποκριτικαί, ἀλλὰ καὶ στολὰς ἁρμοζούσας πρὸς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὑπεκρίνοντο. Ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν θεάτρων παραληφθέντα εἰσήχθησαν καὶ εἰς τα Ρωμαϊκά τα προσωπεία καὶ πρὸς τούτοις οἱ ἄλλαι μεταμφιέσεις.
Κατὰ τὸν Μεσαίωνα ἐγίνετο ἐν Ἰταλίᾳ χρῆσις προσωπείων εἰς διαφόρους περιστάσεις, βραδύτερον δ' η χρῆσις αὐτῶν ἐπεκράτησεν ἰδίως κατὰ τὰς εὐθύμους ἑορτὰς τῶν Καρναβαλιών. Ἐκ τῆς Ἰταλίας ἐξαπλώθησαν τα προσωπεῖα, ὅπως καὶ τὰ Καρναβάλια, καὶ εἰς τὴν ἄλλην Εὐρώπην.